en
cs
da
de
it
pl
Struktura
Forma podstawowa
Partykuła modalna le 了 zwykle stoi na końcu zdania.
W zdaniach z orzeczeniem czasownikowym wyraża zmianę związaną z wykonaniem czynności, która jest istotna dla uczestników danej sytuacji komunikacyjnej.
W zdaniach z orzeczeniem przymiotnikowym zwykle łączy się z przymiotnikami oznaczającymi chwilowe stany fizjologiczne lub wyrażającymi proces nabywania jakiejś cechy.
Partykuła modalna le 了 może być również używana w zdaniach z orzeczeniami w postaci rzeczowników i fraz rzeczownikowych, które zwykle niosą informacje o czasie, dacie, porze roku, wieku osób, itp.
Partykuła modalna le 了2 często występuje na końcu zdania z partykułą aspektualną le 了1, w którym dopełnienie nie zostało poprzedzone przydawką. Bez partykuły modalnej le 了2 takie zdanie byłoby niekompletne.
Możliwe jest również zastosowanie tylko jednej partykuły le 了 na końcu zdania. Partykuła ta wyraża wtedy zaistnienie nowej sytuacji wynikającej z realizacji czynności oznaczanej przez czasownik.
Negacja
W zdaniach z partykułą modalną le 了 mogą zostać zastosowane przysłówki negacji bù 不 ‘nie’ lub méi 没/沒 ‘nie’. W zdaniach z przysłówkiem bù 不 stojącym przed czasownikiem albo przymiotnikiem partykuła modalna 了 na końcu zdania wyraża zmianę polegającą na zaprzestaniu wykonywania czynności oznaczanej przez czasownik albo na zakończeniu stanu.
Przysłówek negacji méi 没/沒 ‘nie’ lub fraza méi yǒu 没有/沒有 ‘nie’ użyta z rzeczownikiem lub frazą rzeczownikową i partykułą modalną le 了 na końcu zdania wyraża myśl, że coś, co wcześniej istniało, obecnie już nie jest dostępne.
Gdy formy méi 没/沒 ‘nie’ lub méi yǒu 没有/沒有 ‘nie’ stoją przed czasownikiem, a w zdaniu występuje jeszcze fraza wyznaczająca zakres czasowy i partykuła modalna le 了, zdanie takie wyraża myśl, że w podanym przedziale czasu czynność oznaczana przez czasownik nie była wykonywana i taka sytuacja utrzymuje się aż do tej pory.
Pytania
Aby uzyskać informację, czy zaszła zmiana albo zaistniała nowa sytuacja, można zadać pytanie na dwa sposoby:
- dodając frazę méi yǒu 没有/沒有 na końcu zdania, po partykule modalnej le 了;
- dodając partykułę pytającą ma 吗/嗎 na końcu zdania, po partykule modalnej le 了.
Partykuła modalna le 了 w zdaniach z przysłówkami
W zdaniach z partykułą modalną le 了 często występują przysłówki yǐjīng 已经/已經 ‘już’ oraz dōu 都 ’już’. Stoją one zawsze przed orzeczeniem. Powstaje w ten sposób konstrukcja dōu 都 / yǐjīng 已经/已經 …… le 了, informująca o tym, że coś już się wydarzyło. Użycie przysłówka dōu 都 skutkuje większym nacechowaniem emocjonalnym wypowiedzi niż zastosowanie neutralnego yǐjīng 已经/已經.
W zdaniach z partykułą modalną le 了 często występuje też przysłówek tài 太 ‘zbyt’. Stoi wtedy zwykle przed przymiotnikiem pełniącym w zdaniu funkcję orzeczenia, tworząc konstrukcję tài 太 …… le 了. Wyraża ona myśl, że natężenie cechy oznaczanej przez przymiotnik przekracza przyjętą normę lub jest większe niż przeciętnie.
Zdanie z taką konstrukcją może wyrażać zarówno skargę, jak i pochwałę.
Funkcje
1. Partykuła modalna le 了2 wyrażająca zmianę sytuacji
Partykuła modalna le 了 sygnalizuje zmianę i kieruje na nią uwagę odbiorcy wypowiedzi. Zmiana ta może polegać na rozpoczęciu czynności lub zaistnieniu nowej sytuacji i mieć miejsce chwilę wcześniej, w dalszej przeszłości lub w najbliższej przyszłości.
Jeśli zmiana sygnalizowana przez partykułę modalną le 了 miała miejsce w przeszłości, nie ma potrzeby precyzowania, kiedy ona nastąpiła. Ważne jest samo zaistnienie nowej sytuacji.
Zdanie z partykułą modalną le 了 może też być wypowiedziane w momencie uświadomienia sobie nowej sytuacji.
2. Partykuła modalna le 了2 mówiąca o czynności, która rozpoczęła się w przeszłości i trwa nadal lub jest nadal istotna w danym kontekście
Partykuła modalna le 了2 może być również użyta w zdaniach z partykułą aspektualną le 了1, aby podkreślić zrealizowanie czynności i zaistnienie nowej sytuacji.
Jeśli czasownik oznaczający czynność trwającą występuje razem z komplementem temporalnym oznaczającym czas trwania tej czynności, to partykuła modalna le 了2 na końcu zdania sygnalizuje, że w danym momencie czynność została już zrealizowana w określonym wymiarze czasowym.
Jeśli czasownik oznacza czynność momentalną, partykuła modalna le 了2 podkreśla, że sytuacja ta już zaistniała.
Sprawdź również partykuła aspektualna le 了1
3. Partykuła modalna le 了2 wyrażająca zmianę w niedalekiej przyszłości
Jeśli zmiana sytuacji ma się dokonać w najbliższej przyszłości, można zastosować konstrukcję jiùyào 就要 ‘wkrótce’/kuài 快 ‘wkrótce’/kuàiyào 快要 ‘wkrótce’…… le 了.
4. Partykuła modalna le 了2 wyrażająca zaprzestanie wykonywania czynności lub zmianę woli
W zdaniach mówiących o zaprzestaniu wykonywania czynności lub zmianie woli przed czasownikiem stoi zwykle przysłówek negacji bù 不 ‘nie’, a na końcu zdania – partykuła modalna le 了. Konstrukcja taka wyraża myśl, że czynność lub stan już nie trwają.
Inne konstrukcje z partykułą modalną le 了, takie jak bú yào…le 不要……了 i bié…le 别……了, mogą wyrażać nakaz zaprzestania wykonywania danej czynności lub przerwania stanu.
Partykuła modalna le 了 może również zostać użyta w zdaniach wyrażających myśl, że jakaś wykonywana wcześniej czynność już od dłuższego czasu nie została ponownie wykonana, co jest istotne w danym kontekście i na co osoba mówiąca chce zwrócić uwagę słuchacza.